Orchideeën

Bij orchideeën denken we al gauw aan die bijzondere, exotische exemplaren die je in bloemenwinkels vindt. Maar er zijn prachtige, kleine orchideeën in de natuur te vinden. Orchideeën vertonen in meerdere opzichten een ingenieuze structuur. Hun voorplantingsapparaat bevat ongelooflijk slimme mechanismen om insecten aan te trekken voor bestuiving en tegelijkertijd te verhinderen dat zelfbestuiving optreedt (Voor de liefhebbers is het prachtige boek ‘The Flowers of the European Orchid’ een absolute aanrader).
Bij een aantal soorten hebben de kroonbladen zich zo aangepast dat ze op een insect lijken, waarbij de kelkblaadjes de rol van kroonblaadjes hebben overgenomen. Met andere woorden: er lijkt een bij of hommel op een bloem te zitten.

bijenorchis 1Het mannetjesinsect zal er, nieuwsgierig geworden, op landen, waarbij de meeldraden van de bloem het stuifmeel via een kantelmechanisme op het mannetje plakken. Bij de volgende bloem kan hij het stuifmeel weer afgeven.
Een voorbeeld van zo’n bijzondere, op een insect lijkende orchidee is de Bijenorchis (Ophrys apifera). Andere voorbeelden zijn de Spinnenorchis of de Vliegenorchis.
De familie van orchideeën houdt van een schone, niet te voedselrijke, natuurlijke omgeving, helaas een schaarste in Nederland en deze mooie orchideeën zijn dan ook erg zeldzaam geworden.

Grote muur of akkerhoornbloem?

Vanaf april/mei zien we in de bermen vaak grote muur bloeien. Of is het de Akkerhoornbloem? Ze lijken inderdaad wel erg veel op elkaar, en zijn op het eerste oog niet gemakkelijk van elkaar te onderscheiden. Beiden horen tot de Anjerfamilie (Caryophyllaceae), hebben ongeveer even grote witte bloemen met 5 ingesneden kroonblaadjes. De blaadjes aan de stengel zijn bij beide soorten tegenoverstaand, smal lancetvormig met gave rand. En ze bloeien dus min of meer in dezelfde periode.
Toch zijn er een paar kenmerken waardoor je met zekerheid kunt zeggen, welke van de twee je voor je hebt.

Stellaria holostea 4Cerastium arvensee 3

 

 

 

 

 

 

 

  

Om ze van elkaar te onderscheiden moet je er wel, bij wijze van spreken, met je neus op gaan zitten, en er eventueel een loepje aan te pas laten komen. Hoornbloemen zijn meestal  behaard, en muur is kaal. Dat is een belangrijk verschil. Maar helemaal zekerheid heb je pas als je de stijlen gaat tellen. Hoornbloemen hebben namelijk 5 stijlen, en muur maar 3. 
Om de verschillende soorten hoornbloemen of muren onderling uit elkaar te houden, is het - als altijd - van belang om goed te kijken. Kijk bijvoorbeeld naar de insnijding van de kroonbloemen (reikt die tot de helft, tot 1/3 of  tot bijna het hele kroonblad, zoals bij vogelmuur?). Staan de kelkblaadjes los of zijn ze (gedeeltelijk) met elkaar vergroeid? Met de omschrijvingen in FloraEuropa.eu zou je eruit moeten komen. Met veel op elkaar lijkende soorten zit het hem echt in het detail, als in een raadsel.
Veel plezier met de raadseltjes van de natuur!

Het herbarium

De niet meer zo piep-jongen onder ons zullen er vast zelf mee te maken hebben gehad. Was het niet als verplichte opdracht voor je biologielessen, dan was het wel op enig moment uit hobby of omdat iemand uit je kennissenkring ermee bezig was: het herbarium: die verzameling zorgvuldig gedroogde planten, voorzichtig op een vel wit papier geplakt en voorzien van een etiketje met naam, datum, vindplaats en eventueel een beschrijving of andere bijzonderheden.

Tegenwoordig is het herbarium een beetje uit de mode geraakt. Je kunt immers alles fotograferen of je vindt mooie, gedetailleerde afbeeldingen op internet. Toch is het erg leuk om met een herbarium bezig te zijn. Het levert vaak prachtige, bijna kunstzinnige bloemenportretten op, waar je met plezier doorheen bladert, en die bovendien enorm leerzaam zijn, omdat je rustig de details kunt bekijken.

Herbarium bewerkt

Om een herbarium aan te leggen heb je niets bijzonders nodig. Twee stukken karton, wat keukenpapier, enkele zware boeken en natuurlijk het plantje. Er zijn ook kant en klare plantenpersen te koop. Hoe gaat het in zijn werk?

Je plaatst een stuk karton op een hard oppervlak en leg daarbovenop een dubbele laag keukenpapier. Leg hier het plantje op. Let er daarbij op dat je de blaadjes en de bloem voorzichtig uitspreidt, zodat ze later goed herkenbaar zijn. Leg hier nu weer een dubbele laag keukenpapier op en een stuk karton. Stapel er tenslotte enkele dikke boeken bovenop. Controleer na een paar dagen of het keukenpapier (nog) vochtig is. Als dat het geval is vervang het dan met nieuw keukenpapier. Na ongeveer 2 weken is de plant gedroogd en kun je hem met kleine stukje plakband op een vel papier plakken. Voeg de informatie toe via een etiketje of op het papier zelf en klaar.
Veel plezier met je eigen herbarium!

Kunnen planten waarnemen?

Kunnen planten waarnemen? Wel degelijk. We weten allemaal dat planten naar het licht toe groeien. Dat doen ze omdat ze dat licht nodig hebben om CO2 uit de lucht om te zetten in suikers, die weer energie leveren om te groeien. Dat heet "fotosynthese". Planten kunnen dus het licht 'zien', zodat ze er naar toe kunnen groeien.
Maar hoe 'zien' ze dat licht dan? Zonder ogen kunnen de planten met lichtgevoelige organellen in hun cellen 'zien' waar het licht is en blijkbaar, zonder een zenuwstelsel zoals we dat kennen in dierenwereld, signalen geven naar de andere cellen om ernaar toe te groeien. En dat niet alleen. Veel bloemen sluiten of gaan open naar gelang de weersomstandigheden. Ze 'zien' niet alleen licht, maar ook of het direct zonlicht is of licht van een bewolkte hemel.

Ornithogalum umbellatum 9Gewone vogelmelk bijvoorbeeld opent haar bloemen alleen als het helder, zonnig weer is. Bij bewolking blijven ze gesloten.
Zo zijn er ook planten die op de luchtvochtigheid reageren. De zilverdistel opent de kroonblaadjes als het droog weer is en sluit ze bij vochtig weer en is daarmee een vochtindicator.
Dat zonnebloemen met de zon meedraaien weet iedereen wel. Daarom heten ze ook 'Zonnebloem'. Minder bekend is dat bij sommige planten de bladstand beinvloed lijkt door het aardmagnetisme. Kompassla bijvoorbeeld heeft de toppen van de blaadjes meestal noord-zuid gericht, ongeacht de stand van de zon. Die plant 'voelt' dus waar het noorden is.
Hebben planten daarmee 'bewustzijn'?
Sommigen beweren het bewustzijn van planten te hebben ervaren tijdens LSD-trips. Ik kom hier ik een volgend artikel nog op terug.
De Italiaanse bioloog en onderzoeker Stefano Mancuso heeft enkele interessante boeken geschreven over het vermogen tot waarnemen of intelligentie van planten, waaronder het boek met de Nederlandse titel "Briljant groen. De intelligentie van planten". Daarin worden meerder aspekten van de intelligentie van planten beschreven. Een aanrader.

 

Paddenstoelen in het voorjaar

Bij paddenstoelen denk je meteen aan de herfst, en dat klopt, want de meeste paddenstoelen zullen verschijnen na de zomer, als de grootste hitte en droogte voorbij is, en er voldoende regen valt om de onder de grond en in andere organismen levende myceliumdraden hun vruchtlichamen te laten vormen: de paddenstoelen.

Toch zijn er veel soorten die je het hele jaar door zult kunnen aantreffen. Dat zijn dan vooral de korst- of consolevormige zwammen die op hout leven. Ze danken het vocht en de voedingstoffen die ze nodig hebben aan het substraat waarop ze leven en hebben vaak een taaie, leerachtige structuur waardoor ze goed bestand zijn tegen kou of vorst. Voorbeelden zijn het gewoon elfenbankje, de grijze buisjeszwam, de gele korstzwam, of soorten die na hun laatste groei- en sporenvormende periode gewoon blijven staan, zoals de berkenzwam, de doolhofzwam of de verschillende tonderzwammen.

Maar er zijn ook soorten die juist in de late winter en in het voorjaar hun vruchtlichamen vormen. In januari – februari kun je bijvoorbeeld de mooie krulhaarkelkzwam vinden, die vooral op kleiachtige bodem groeit.

Sarcoscypha austriaca 9

Voorjaarspaddenstoelen zijn meestal opruimers van dood materiaal. De bomen zullen in die periode de door hun aangemaakte suikers vooral steken in groei en in het vormen van takken en bladeren, waardoor weinig voedingstoffen in de wortels beschikbaar zijn voor paddenstoelen die in symbiose leven met bomen. Voor deze symbionten is er daarom niet zoveel te halen; de saprofyten, die leven van dood organisch materiaal doen het daarentegen vrij goed.

In de lente kun je dan de vroege houtzwam aantreffen. Of de sparrenkegelzwam, die groeit op kegels van fijnsparren en geen onbekende is in onze naaldbossen op de zandgronden.
Ook de lentebekerzwam, een opvallend geel gekleurde bekerzwam met blauwige buitenkant, zou je wel eens tegen kunnen komen in de buurt van fijnsparren, ook al is deze soort zeer zeldzaam in Nederland.

Voorjaarspaddenstoelen bij uitstek zijn de morieljes (gewone morielje, kegelmorielje, kapjesmorielje), maar voor deze soorten moeten we naar de kalkrijke of leemachtige bodems, zoals in Zuid-Limburg. En hetzelfde geldt voor de voorjaarspronkridder.
De giftige voorjaarskluifzwam,  die je ook in het voorjaar tegen kunt komen, kan verward worden met eetbare morieljes.

Soorten die je van het voorjaar tot de zomermaanden kunt aantreffen, mits de omstandigheden meewerken, worden vaak aangeduid met ‘vroeg’, zoals de vroege franjehoed, de vroege leemhoed, vroeg eekhoorntjesbrood, de vroege bekerzwam.

Er zijn nog veel meer soorten die je in deze periode kunt tegenkomen. Vergeet daarom niet af en toe je blikken op de grond en de takken en boomstronken te richten. Er zijn allerlei leuke zwammen te ontdekken. 

Stinsenplanten

Een aantal planten in Nederland wordt aangeduid als stinsenplant. Dit zijn planten die vaak uitsluitend voorkomen in bepaalde gebieden bij oude bebouwing (kastelen, kloosters, oude hoeves). Deze soorten zijn eeuwen geleden ooit eens aangeplant en dus meestal niet inheems, maar hebben zich weten te handhaven op eigen kracht. Vaak zijn ze daarna verwilderd en ingeburgerd.
De aanduiding stinsenplant komt van het oud-Friese woord stins (stenhus), dat stenen huis betekent. Stinsen waren een soort van vierkante verdedigingstorens in de vroege Middeleeuwen, vooral in de Noordelijke provincies. Later werden deze torens vaak opgenomen in landhuizen, waar tuinen en bosparken bij werden aangelegd. Soms ging in de loop van de eeuwen de oorspronkelijke bebouwing verloren en bleef alleen de hoeve die bij het kasteel- of kloostercomplex hoorde over, of bleef er niets van over. De stinsenplant kan dan nog altijd in de buurt gevonden worden waar eens die bebouwing had gestaan.
Het grootste deel van de stinsenplanten overwintert in de grond als bol, knol of wortelstok (geofyten). Daar horen veel van onze voorjaarsbloeiers bij, zoals het sneeuwklokje, speenkruid, bosgeelster, gewoon vogelmelk, bosanemoon.
Sommige soorten die als stinsenplant worden aangeduid, zijn wel inheems in Nederland, zoals daslook, gele anemoon, vingerhelmbloem, gevlekte aronskelk of gele kornoelje in Zuid-Limburg. Echter in de rest van Nederland komen ze dan alleen voor binnen een bepaald gebied bij oude bebouwingen, en worden dus als stinsenplant aangeduid.

FloraEuropa app beschikbaar!

Screenshot 20180608 212446

Determineren met Flora Europa onderweg op je tablet of mobiele telefoon?

Download de FloraEuropa app

Voor Flora Europa op je tablet of mobiele telefoon is onze FloraEuropa app beschikbaarDeze kun je downloaden via Google Play Store en is geschikt voor het Android besturingssysteem. Zoek naar FloraEuropa en kies voor FloraEuropa Bloemen en Planten (inclusief  FloraEuropa Bomen) of FloraEuropa Paddenstoelen en Zwammen. 

Op FloraEuropa Bloemen en Planten worden meer dan 1100 soorten bloemen en planten beschreven en meer dan 130 bomen.
De FloraEuropa Paddenstoelen en Zwammen app bevat ruim 840 zwammen.

Voor het gebruik van deze apps heb je internetverbinding nodig.

Met ingang van 1 juli 2018 zal het niet meer mogelijk zijn om vanaf de tablet of mobiele telefoon te determineren via onze site. Op desktop en laptop blijft deze functie wel beschikbaar. 

We wensen je heel veel FloraEuropa-plezier!

Den, spar of lariks?

We zijn een beetje  in onmin geraakt met onze naaldboombossen sinds er in de jaren 70 van de vorige eeuw steeds meer aandacht kwam voor 'natuurlijke' bossen. De meeste naaldboombossen in onze contreien zijn aangeplant als productiebos, vooral waar ooit heide was. Deze zijn te herkennen aan de rechte indeling van de percelen en de gelijke leeftijd van de bomen. Toch hebben ook naaldboombossen hun unieke waarde omdat ze hun eigen karakteristieke biotoop vormen waarbij specifieke organismen, zoals een grote hoeveelheid paddenstoelen, goed gedijen. Ook zijn het heerlijke plekken om te vertoeven, al is het maar vanwege die typische dennengeur.

En als je dan door zo'n geurend bos wandelt en de verschillende naaldbomen aanschouwt, vraag je je wellicht af welke boom je voor je hebt. Is het een den, spar of lariks? 
Een gemakkelijk te onthouden ezelbruggetje is de welbekende afkorting LSD, waarbij we kijken naar hoe de naalden op de takken staan. Staan ze in groepjes van vele naalden bij elkaar (Legio), staan ze alleen (Single of Solo), of staan ze in paren van twee (Duo)?

Larix decidua 3picea abies 6pinus pinaster 2

 

 

 

 

 

 

 

Koolzaad of raapzaad

Op vele plaatsen zie je nu de bermen en akkerranden geel kleuren door raapzaad of koolzaad. Ze lijken erg op elkaar. 
Raapzaad is een inheemse wilde plant, terwijl koolzaad vooral is aangeplant voor landbouwdoeleinden en is verwilderd.
Het verschil?
Bij raapzaad zijn de bloemknopjes korter dan de al bloeiende bloemen, terwijl bij koolzaad de knopjes boven de bloeiende bloemen uitsteken. Raapzaad bloeit over het algemeen ook iets eerder dan koolzaad, maar op dit moment treft je beide bloemen aan. Op de foto: koolzaad.

Uw donatie is zeer welkom


btn donateCC LG
Het is onze doelstelling om bij te dragen aan uw plezier in de wonderlijke wereld van bloemen, planten en paddenstoelen die u tegenkomt in de natuur. Dit doen wij door u de mogelijkheid te geven op een eenvoudige manier de juiste naam, een omschrijving en informatie erbij te vinden. Onze site is gratis te raadplegen..

We doen dit met veel enthousiasme en liefde voor die prachtige natuur. 

Wilt u ons hierbij ondersteunen?

Met uw gift helpt u ons om onze website nog gebruiksvriendelijker en mooier te maken en kunnen we soorten blijven toevoegen.

Alvast bedankt!

Het team van Flora Europa

De kleur van de sporen als hulp bij het determineren

  

IMG 2224 600 x 400Vaak valt het niet mee om een paddenstoel of zwam op naam te brengen enkel op uiterlijke kenmerken zoals de vorm en kleur van het vruchtlichaam, van de plaatjes of buisjes, of van de steel. Een belangrijk hulpmiddel bij het determineren van paddenstoelen is daarom de kleur van de sporen. Maar die is niet altijd gemakkelijk waarneembaar.

De sporen worden gevormd in de sporenvormende laag (het hymenium), die zich op de plaatjes of buisjes aan de onderkant van de hoed bevindt, of op de buiten- of binnenkant van het vruchtlichaam zelf.

Soms kun je de kleur van de sporen duidelijk zien in de natuur als bijvoorbeeld de hoeden van de paddenstoelen elkaar overlappen en de sporen op de onderliggende hoed vallen. Maar je moet maar net het moment treffen dat de vruchtlichamen rijp zijn en hun 'sporen' achterlaten, zoals de witte sporen van deze russula zichtbaar zijn op de onderliggende hoeden op de foto.

De eetbaarheid van paddenstoelen


Paddenstoelen kunnen eetbaar en heel smakelijk zijn. Eekhoorntjesbrood, diverse boleten, hanenkammen en talloze andere paddenstoelen getuigen daarvan en het speuren naar deze paddenstoelen is een heerlijke bezigheid in de natuur. Denk er daarbij wel aan dat het plukken van paddenstoelen in de Nederlandse en Belgische bossen in principe niet is toegestaan. 

Daarnaast blijft het ook altijd oppassen bij het eten van zelf geplukte paddestoelen.
Paddenstoelen, hoewel die als 'eetbaar' worden aangeduid en dus niet dodelijk zijn, kunnen stoffen bevatten die niet goed worden verdragen en spijsverteringsproblemen of allergische reacties kunnen veroorzaken, zoals diarree en braken of huiduitslag, afhankelijk van ieders persoonlijke aanleg. Er zijn mensen die al allergisch zijn voor de gekweekte champignons uit de supermarkt.

Vliegenzwammen giftig?


vliegenzwamDe vliegenzwam is minder giftig dan veel mensen denken. Hij wordt al lang gebruikt door verschillende volken, onder andere in Lapland waar soms één vliegenzwam werd geruild tegen één rendier. De vliegenzwam heeft namelijk bedwelmende en hallucinogene effecten en werd vaak gebruikt in rituelen. Men kan hem vers of gedroogd opeten of roken. De hele paddenstoel bevat werkzame stoffen, maar de concentratie daarvan is het hoogst in de rode hoed. De belangrijkste werkzame stoffen in de vliegenzwam zijn muscimol, muscazone en iboteenzuur. Vliegenzwammen bevatten ook het giftige muscarine, maar als de zwammen gedroogd worden verdwijnt dit. Bij het drogen wordt ook een groot deel van het iboteenzuur omgezet naar muscimol. Het grootste deel muscimol wordt ongewijzigd uitgescheiden via de urine.

Wanneer de vliegenzwam op de juiste wijze bereid wordt, verliest hij zijn toxiciteit en kan hij gewoon gegeten worden. Zulke bereidingen worden toegepast in bepaalde streken in Japan, en mogelijk ook elders. De vliegenzwam zou een zeer delicate, nootachtige smaak hebben. Een foute bereiding kan tot gevolg hebben dat er toch nog intoxicatieverschijnselen optreden na het consumeren.

Bron: wikipedia.nl

Help ons Flora Europa verder te ontwikkelen

Laatste reacties

Wim Romp
Mooie website. Met veel plezier doorheen gebladerd en veel moois gezien. Wel een paar opmerkingen: Sommige Nederlandse namen staan tussen quoten ( ...
maandag 05 juli 2021
tobias
klimop
ik was iets aan het determineren en ik dacht dat het klimopwas maar ik kreeg geen klimop dus moest ik het zelf op zoeken
vrijdag 16 april 2021
Henk
Fijne website
Fijne website veel info
dinsdag 03 november 2020